Eternit na dachu musi zostać usunięty i przekazany do legalnej utylizacji najpóźniej do 31 grudnia 2032 roku. Demontażu nie wolno wykonywać samodzielnie – prace może przeprowadzić wyłącznie wyspecjalizowana firma, która zgłosi je właściwym organom i zapewni bezpieczny transport odpadu.
Do kiedy trzeba usunąć eternit?
Eternit to wyrób azbestowo-cementowy. Dawne płyty dachowe zawierały włókna azbestowe, dlatego zostały objęte zakazem stosowania i programem stopniowego usuwania. Zgodnie z założeniami Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu wszystkie wyroby zawierające azbest powinny zostać usunięte do 31 grudnia 2032 roku.
Obowiązek dotyczy właściciela lub zarządcy nieruchomości. Powinien on zinwentaryzować wyroby zawierające azbest i przekazać informacje do gminy albo urzędu miasta, jeżeli samorząd nie prowadzi takiej ewidencji. Sam fakt, że płyty są jeszcze całe, nie znosi obowiązku zaplanowania ich usunięcia.
Dlaczego nie wolno demontować eternitu samodzielnie?
Największe zagrożenie pojawia się podczas łamania, wiercenia, cięcia, kruszenia i przenoszenia płyt. Wtedy do powietrza mogą dostać się mikroskopijne włókna azbestowe. Po wdychaniu trafiają do dolnych dróg oddechowych i mogą po wielu latach przyczynić się do rozwoju azbestozy, chorób opłucnej oraz nowotworów, w tym raka płuca.
Dlatego właściciel nie powinien sam zdejmować płyt, naprawiać ich przez wiercenie ani przewozić do punktu zbiórki. Nie wolno też składować ich na posesji ani wyrzucać razem z odpadami budowlanymi. Demontaż, zabezpieczenie, transport i przekazanie eternitu do uprawnionego miejsca wykonuje specjalistyczna firma.
Nieuszkodzone płyty nie powinny być samodzielnie przesuwane ani demontowane. Jeżeli pokrycie pęka, kruszy się lub odpadają jego fragmenty, skontaktuj się z gminą i firmą uprawnioną do prac z azbestem.
Nieprzestrzeganie obowiązków może wiązać się z grzywnami. W materiałach dotyczących naruszeń obowiązku zgłoszenia wskazuje się kary sięgające 10 000–20 000 zł, a za niezgodny z przepisami demontaż, transport lub składowanie mogą grozić dalsze sankcje. Dokładna odpowiedzialność zależy od rodzaju naruszenia, dlatego nie należy traktować samodzielnego demontażu jako sposobu na ograniczenie kosztów.
Skąd wziąć pieniądze na usunięcie eternitu?
W 2025 roku najważniejszą ścieżką dla właściciela domu pozostają programy prowadzone lokalnie. NFOŚiGW może finansować działania realizowane przez gminy, miasta i powiaty, ale mieszkaniec zwykle nie składa wniosku bezpośrednio do Funduszu. Powinien sprawdzić nabór w swoim urzędzie gminy lub miasta.
Zakres wsparcia zależy od regulaminu. Dotacja może obejmować demontaż, zapakowanie, odbiór, transport i przekazanie eternitu na składowisko odpadów niebezpiecznych. Nie każdy program pokrywa zakup i montaż nowego pokrycia.
| Źródło finansowania | Zakres pomocy | Dla kogo |
|---|---|---|
| Program gminny lub miejski | Najczęściej demontaż, odbiór, transport i utylizacja eternitu | Właściciele nieruchomości objętych lokalnym naborem |
| Program wojewódzki lub powiatowy | Zakres zależny od regulaminu i dostępnego budżetu | Osoby wskazane w warunkach danego programu |
| Program NFOŚiGW realizowany przez samorząd | Finansowanie działań usuwania wyrobów azbestowych na terenie samorządu | Mieszkańcy gmin, miast lub powiatów uczestniczących w programie |
| Ulga termomodernizacyjna | Odliczenie wydatków spełniających warunki ulgi, zwykle związanych z poprawą efektywności energetycznej | Podatnicy spełniający warunki określone w przepisach podatkowych |
Program ARiMR dotyczący wymiany pokryć w budynkach gospodarczych był związany z wcześniejszymi naborami finansowanymi z Krajowego Planu Odbudowy. Według przekazanych informacji w 2025 roku nie przyjmowano nowych wniosków w tej formule. Nie należy więc zakładać, że samo posiadanie budynku gospodarczego gwarantuje dotację.
Ulga termomodernizacyjna nie jest dotacją i ma inne zasady. Sama wymiana pokrycia może nie wystarczyć do jej zastosowania, ponieważ ulga dotyczy przedsięwzięć zmniejszających zapotrzebowanie budynku na energię. Przed ujęciem wydatku w rozliczeniu trzeba sprawdzić aktualne warunki podatkowe i zachować dokumenty potwierdzające koszt.
Jak legalnie pozbyć się eternitu?
Procedurę najlepiej rozpocząć przed wyborem wykonawcy, ponieważ lokalne nabory często wymagają złożenia wniosku przed rozpoczęciem prac. Kolejność działań może wyglądać następująco:
- Sprawdź i zgłoś wyrób zawierający azbest – ustal w gminie, czy nieruchomość jest ujęta w ewidencji, i uzupełnij wymagane informacje o rodzaju, ilości oraz stanie technicznym płyt.
- Zapytaj o finansowanie – sprawdź aktualny regulamin gminy, miasta lub powiatu, termin naboru oraz to, czy dotacja obejmuje tylko utylizację, czy także demontaż.
- Wybierz wyspecjalizowaną firmę – wykonawca powinien mieć doświadczenie w pracach z azbestem, właściwe zabezpieczenia i możliwość legalnego przekazania odpadu.
- Dopilnuj zgłoszeń przed rozpoczęciem robót – firma wykonująca prace zgłasza zamiar ich rozpoczęcia właściwemu organowi nadzoru budowlanego, inspekcji sanitarnej i inspekcji pracy, co do zasady co najmniej 7 dni wcześniej.
Przed wizytą w urzędzie przygotuj dokumenty, których najczęściej wymagają lokalne programy:
- odpis z księgi wieczystej albo dokument potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości,
- informację o rodzaju i ilości wyrobów zawierających azbest,
- zdjęcia lub ocenę stanu technicznego pokrycia, jeżeli wymaga ich urząd,
- kosztorys albo ofertę wykonawcy, jeśli regulamin programu tego wymaga,
- oświadczenie o zobowiązaniu do wykonania prac w określonym terminie.
Lista może się różnić między gminami. Przed złożeniem wniosku sprawdź, czy nie obowiązuje zakaz rozpoczęcia robót przed podpisaniem umowy o dofinansowanie. W razie uszkodzenia dachu nie ingeruj w płyty na własną rękę. Zgłoś problem urzędowi gminy, a przy widocznym pyleniu lub zagrożeniu budowlanym także Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego albo właściwej inspekcji sanitarnej.
Czym zastąpić eternit?
Po usunięciu płyt trzeba ocenić stan więźby i dobrać pokrycie do jej nośności. Eternit był stosunkowo lekki, dlatego stara konstrukcja nie zawsze jest przygotowana na ciężkie dachówki ceramiczne lub betonowe. Decyzję powinien poprzedzić przegląd wykonany przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami.
W wielu starszych budynkach rozważa się blachodachówkę albo blachę trapezową. Są lżejsze od dachówek mineralnych, a ich dobór pozwala ograniczyć dodatkowe obciążenie konstrukcji. Możliwe są także panele dachowe, ale o wyborze materiału powinny decydować między innymi stan więźby, kształt dachu, wymagania projektu i warunki producenta.
Czy eternit w dobrym stanie nadal jest zagrożeniem?
Spójne, nieuszkodzone płyty uwalniają zwykle mniej włókien niż materiał pękający i kruszący się. Nie oznacza to jednak, że można je samodzielnie naprawiać lub pozostawić bez ewidencji. Pokrycie należy okresowo oceniać, nie ingerować w jego strukturę i zaplanować usunięcie w ustawowym terminie.
Najbezpieczniejszy plan to zgłoszenie eternitu w gminie, sprawdzenie lokalnego programu wsparcia i zlecenie całego demontażu wyspecjalizowanej firmie przed 31 grudnia 2032 roku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej, budowlanej ani oceny stanu technicznego pokrycia. Aktualne terminy naborów, wymagane dokumenty i zakres dotacji należy potwierdzić w urzędzie właściwej gminy lub miasta.
